"Mae'n rhaid i ffermwyr gymryd rhan...”

23rd Mar 2022

Rhannodd Milfeddyg o Gymru gyda ni achos diweddar a gafodd un o'i gleientiaid gyda Dolur Rhydd Feirysol Buchol (BVD) ar ei fferm o ganlyniad i brynu anifail oedd wedi'i Heintio'n Barhaus (PI) o farchnad leol.

Prynodd y fferm dan sylw 10 llo mewn marchnad yn ne Cymru ddechrau mis Tachwedd 2021 o sawl fferm.

"Fel milfeddygon, rydyn ni bob amser yn argymell y dylai pob fferm sy'n prynu anifeiliaid chwilio am BVD gyda gwaed samplau gwaed neu dagiau - ac felly cymerwyd samplau gwaed o'r lloi hyn ar gyfer BVD. Yn anffodus, daeth tri o'r deg yn ôl gyda phrawf antigen BVD positif."

Mae gan y fferm 40 o wartheg sugno ac roedd y lloi hyn a brynwyd i mewn yn ffynhonnell gwartheg cadw at y dyfodol. Fe wnaeth y ffermwr ynysu'r lloi o weddill y fuches cyn gynted ag y daethant yn ôl o'r farchnad. Cafodd y tri llo a brofodd yn bositif eu cadw ar wahân a’u hailbrofi bedair wythnos yn ddiweddarach. Yn yr ail brawf, dim ond un oedd yn dal yn bositif, anifail y cadarnhawyd ei fod wedi’i heintio’n barhaus (PI), gyda'r ddau brawf arall yn glir, wedi’u heintio dros dro.

Nid oedd y ffermwr wedi gwirio'r statws BVD cyn prynu. Mae prynu gwybodus bob amser yn well ac mae canlyniadau lles ac ariannol BVD yn llawer llai tebygol os bydd ffermwyr yn prynu gan fuchesi iechyd uchel.

Yn yr achos hwn, roedd y ffermwr wedi prynu'r hyn a oedd ar gael yn y farchnad y diwrnod hwnnw ac wedi prynu'r hyn a oedd, yn ei farn ef, yn lloi iach yr olwg. Un prif ffordd y mae'r feirws yn lledaenu yw bod gwartheg sydd wedi'u heintio'n barhaus (PI) yn bresennol mewn buchesi. Gall fod yn hawdd prynu un i mewn gan nad ydynt yn aml yn dangos unrhyw symptomau o gwbl.

"Doedd ganddyn nhw ddim symptomau i ddechrau ond fe wnaeth y criw cyfan o loi ddatblygu niwmonia ac roedd angen triniaeth Zactran a Metacam arnyn nhw. Yn ffo​dus, gan ei fod wedi eu hynysu, ni wnaeth ledu i'r fuches gyfan."

Roedd y lefel hon o niwmonia yn debygol o fod o ganlyniad i effeithiau atal imiwnedd BVD a bydd anifail sydd wedi’i heintio’n barhaus (PI) yn herio pob anifail y daw i gysylltiad ag ef mewn buches â feirws toreithiog. Mae anifeiliaid PI yn gweithredu fel cronfa ar gyfer y clefyd a byddan nhw’n lledaenu'r feirws yn gyson a gallen nhw greu mwy o anifeiliaid PI. Ni ellir trin na gwella anifeiliaid PI, rhaid eu hynysu a'u difa er mwyn atal BVD rhag lledaenu.

Dylid cymryd gofal i leihau'r risg o brynu anifeiliaid PI, drwy ond brynu anifeiliaid o fuchesi sy’n rhydd o BVD.

"Cafodd yr anifail oedd wedi’i heintio ei roi i lawr a gobeithio na chafodd unrhyw ddifrod parhaol ei wneud i'r fuches. Ffoniodd y ffermwr y farchnad fel eu bod yn gallu cysylltu â'r gwerthwr perthnasol. Rwy'n meddwl yn yr oes sydd ohoni lle mae digon o ymwybyddiaeth o BVD, y dylai telerau ac amodau'r farchnad gynnwys gwahardd gwerthu anifail sydd wedi’i heintio’n barhaus â BVD. Rwy'n credu hefyd, os ydych chi'n prynu anifail sydd wedi’i heintio’n barhaus, y dylech chi allu gofyn am eich arian yn ôl."

Pwysleisiodd y milfeddyg fod yn rhaid i bob ffermwr chwarae ei ran i ddileu BVD;

"Yn enwedig gan mai eleni yw blwyddyn olaf sgrinio BVD am ddim drwy Gwaredu BVD, mae'n rhaid i ffermwyr gymryd rhan.”

Dyma rai awgrymiadau Gwaredu BVD ar sut y gallwch leihau'r risg o brynu anifail sydd wedi’i heintio’n barhaus (PI) ac anifeiliaid sydd wedi'u heintio dros dro:

  • Cadwch lygad am ein tystysgrifau Gwaredu BVD wrth brynu stoc er mwyn gwneud penderfyniadau prynu gwybodus:

Efydd - Wedi’i dyfarnu i ffermydd ar ôl un sgrin gwrthgorff BVD glir.
Arian - Wedi’i dyfarnu i ffermydd sydd wedi sgrinio'n glir am wrthgyrff BVD am ddwy flynedd yn olynol.
Aur - Wedi’i dyfarnu i ffermydd sydd wedi sgrinio'n glir am wrthgyrff BVD am dair blynedd neu fwy yn olynol.

  • Os ydych chi’n prynu o fferm sydd â statws BVD anhysbys neu er diogelwch ychwanegol, ynyswch bob anifail y byddwch chi’n dod i mewn am dair wythnos i ddileu'r risg o haint dros dro, ac os oes angen, profwch am BVD. 
  • Os ydych yn prynu heffrod cyflo o farchnad, dylech eu hynysu fel uchod, ond cofiwch hefyd dagio a phrofi lloi o'r heffrod hyn ar ôl iddyn nhw gael eu geni.